Додоҷон Атовулло: Мо тифлем, ки аз синаи модар кандаанд.

Бахшида ба Рӯзи ҷаҳонии забони модарӣ

Агар ман тоҷик намебудам, агар дар нахустин алифбоям ҳарфҳо дар як пора тахтачӯби бурсие, ки тағоям бароям сохта буданд, намебуд ва номашро Алифбе гуфта буданд, намебуд, боз ҳам бозгашт ба дабираи ниёгонамро, ки алифбои арабӣ мегӯед ё арабиасос, мепарастидам.
Ин тахтача бо ҳарфҳои ҳатто сураташон зебо нахустин моли муқаддаси ман буд, ки онро бе гуфтани “бисмиллоҳ” модарам манъ мекард, ки ба даст гирам.
Аз “мактаби нав” ҳам пештар ба “мактаби куҳна” рафта будам. Нахустин устодонам кампири Хадича ва апаи Катта буданд. Ҳанӯз дар гӯшам овози онҳо садо медиҳад: “Алиф бо лом забар ал, ҳе бо мим забар ҳам, дол пеш ду…
Нахустин шахсе, ки ҳасад бурдаам, бобоям буданд, ки бо ҳарфҳое, ки ман нав ошно мешудам, китоб мехонданд. Чунин мутолиъаро ман ҳеч гоҳ надидаам. Ҳар рӯз соатҳо машғули хондан буданд. Ва баъдтар чун бузургтар гаштам, ҳайрон мешудам, ки “ба ин кас 18 сол дар мадрасаҳои Самарқанду Бухоро кам буд, ки боз мехонанду мехонанд”. Агар ман шавқе ба хондан пайдо кардаам решааш аз ҳамон ҷост.
АГАР ман тоҷик намебудаму Самарқанду Теҳрон, Бухорову Ҳирот, Шерозу Кобулро медидам, орзу мекардам, ки аз сокинони ин шаҳрҳои қадимитарини дунё бошам.
АГАР ман тоҷик намебудам, Мавлоною Бедилу Ҳофизу Иқболро мехондам ва ҳатман мехостам, ки ба забони онҳо бигӯям, бисароям, бигирям.
Калимаи форс, перс, Persian, Persisch як калимаи ифтихоровар аст. Аз Африқову Амрико то Аврупо баробари ба забон овардани ин ҳадис ба соҳибон ё донандагони ин забон муносибати одамон дигар мешавад.
АГАР миллатпарастӣ мешуморед, бишморед! Аммо ин забон ин қадар зебост. Ин қадар тавоност. Ин қадар бепаҳност. Ин забон забони ишқ аст, забони шеър аст, забони илму ирфон аст, забони набард аст, забони озодист.
Номи садҳо андешамандон ва мутафаккирони ҷаҳонро метавонам биёварам, ки ошиқи форсу форсӣ будаанд. Аммо моро чӣ бало задааст, ки аз гузаштаи худ на танҳо мегурезем, балки ба рағмаш меситезем?
АГАР қаблан баҳона доштем, ки Шӯравӣ моро ҷудо кард, ҳоло чӣ? Бе форсиву дабираи форсӣ мо ҳаминем, ки мебинед.
Як дарахти тӯфонзада.
Як чашмаи хушкида.
Форсӣ бо дабираи пириллик мисли маризест, ки дар сари сакарот пизишки ноогоҳе ба ӯ шитобон хун гузаронидааст. Хуне, ки ресусаш (резус) дигар аст. Бо ин хун метавон боз чанде зист, аммо оқибаташ марг аст! Ягона роҳи наҷот хуни худиро гузаронидан, яъне ба дабираи форсӣ гузаштан аст. Дигар роҳе нест.
Имрӯз мо маризем.
Ҷомеъаи мо мариз аст.
Ҳукумати мо мариз аст.
Мухолифати мо мариз аст.
Ватани мо мариз аст.
Мо тифлем, ки аз синаи модар кандаанд.
Мо як канал ё ҷӯйбори сунъием, ки аз дарёи хурӯшон бурун кашидаанд.
Мо ба дарё мепайвандем ё дар саҳро фано мегардем?!
Ин аст суол…
از الف بی تا الفبا
اگر من تاجیک نمی بودم، اگر در نخستین الفبایم حرفها در یک پاره تخته چوب بُرس (سرو کوهی) که تغایم (داعی، برادر مادر) برایم ساخته بودند، نمی بود و نامش را الف بی گفته بودند، نمی بود، باز هم بازگست به دبیره ی نیاگانم را، که الفبای عربی میگویید یا عربی اساس، می پرستیدم.
اگر من تاجیک نمی بودم، اگر در نخستین الفبایم حرفها در یک پاره تخته چوب بُرس (سرو کوهی) که تغایم (داعی، برادر مادر) برایم ساخته بودند، نمی بود و نامش را الف بی گفته بودند، نمی بود، باز هم بازگست به دبیره ی نیاگانم را، که الفبای عربی میگویید یا عربی اساس، می پرستیدم.
این تختچه با حرفهای حطی صورتشان زیبا نخستین مال مقدس من بود که آنرا بی گفتن بسم الله مادرم منع میکرد که به دست بگیرم.
از “مکتب نو” هم پیشتر به “مکتب کهنه” رفته بودم. نخستین استادانم کمپیر (پیرزن) خدیجه و اپّه ی (خواهر بزرگ) کتّه بودند. هنوز در گوشم آواز آنها صدا میدهد: “الف با لام زبر ال، ها با میم هم، دال پیش دو…”
نخستین شخصی که به او حصد برده ام، بابایم (پدربزرگ) بودند که با حرفهای که من نو آشنا میشدم، کتاب میخواندند. چونین متالعه را من هیچ گاه ندیده ام. هر روز ساعت ها مشغول خواندن بودند. و بعدتر چون بزرگتر شدم، حیران میشدم که ” به این کس (بابایم) 18 سال در مدرسه های سمرقند و بخارا کم بود که باز می خوانند و می خوانند؟!” اگر من شوقی به خواندن پیدا کرده ام از همان جاست.
اگر من تاجیک نمی بودم و سمرقند و تهران، بخارا و هرات، شیراز و کابل را میدیدم، آرزو میکردم که از ساکنان این شهر های قیمترین دنیا باشم.
اگر من تاجیک نمی بودم، مولانا و بیدل و حافظ و اقبال را میخواندم و حطمن می خواستم که به زبان آنها بگویم، بسرایم، بگیریم.
کلمه ی فارس، پیرس، پیرسین، پیرزیش یک کلمه افتخااور است. از آفریقا تا آمریکا و تا اوروپا برابر به زبان آوردن این حدیث به صاحبان یا دانندگان این زبان مناسبت آدمان دیگر می شود.
اگر ملت پرستی می شمارید، بشمارید! امّا این زبان آن قدر زیباست! آن فدر تواناست! آن قدر بی پهناست! این زبان – زبان عشق است، زبان شعر است، زبان علم و عرفان است، زبان نبرد است، زبان آزادی ست!
نام صدها اندیشمند و متفکر جهان را میتوانم بیاورم که عاشق فارس و فارسی بوده اند!
امّا مرا چه بلا زده است که از گذشته ی خود نه تنها میگریزیم، بلکه به رغمش می ستیزیم؟!
اگر قبلن بهانه داشتیم که شوروی مارا جدا کرد، حالا چه؟!
بی فارسی و دبیره ی فارسی ما همینیم که می بینید. یک درخت توفانزده. یک چشمه ی خشکیده.
فارسی با دبیره ی پریلیک (پارسی+روسی) مثل مریضی است که در سر سکرات پزشک به او شتابان خون گذرانیده است. خونی که ریسوس ش (ریزوس) دیگر است. با این خون می توان باز چندی زیست، امّا عاقبتش مرگ است! تنها راه نجات خون خدی را گذرانیدن، یعنی به دبیره ی پارسی گذشتن است! دیگر راهی نیست.
امروز ما مریضیم. حکومت ما مریض است. مخالفت ما مریض است. وطن ما مریض است.
ما آن طفلیم که از سینه ی مادر کنده اند… ما یک کانال یا جویبار صنعی ایم که از دریای خروشان بیرون کشیده اند… ما به دریا می پیوندیم یا در صحرا فنا میگردیم؟! این است سوال… داداجان عطا الله

Назар бидиҳед

Роёнишонии шумо нашр намешавад.